75. rocznica powołania Biura Odbudowy Stolicy

Jan Zachwatowicz — organizator BOS

Biuro Odbudowy Stolicy odgrywało kluczową rolę w procesie podnoszenia Warszawy z ruin w latach 1945 – 1951. Jego zorganizowanie polecił 23 stycznia 1945 r. prezydent Marian Spychalski (z wykształcenia architekt) Janowi Zachwatowiczowi powołując Biuro Organizacji Odbudowy Stolicy.  W składzie biura kierowanym przez Jana Zachwatowicza byli: Piotr Biegański, Stanisław Albrecht, Jerzy Bielaszewski, Władysław Skoczek. Najważniejszym zadaniem Biura było dokonanie inwentaryzacji zniszczeń i naniesienie ich na plan Warszawy, zabezpieczenie ocalałych zabytków i opracowanie harmonogramu działań. BOOS traktowane było jako forma tymczasowa. Już 14 lutego 1945 r. formalnie powołane zostało przez Prezydium Miejskiej RN m.st. Warszawy Biuro Odbudowy Stolicy, a kierowanie nim objął Roman Piotrowski. 28 lutego Jan Zachwatowicz przekazał agendy swemu następcy. Sam został szefem Wydziału Architektury Zabytkowej BOS, pełniąc jednoczenie — od 1 marca 1945 r. — funkcję generalnego konserwatora zabytków.  Początkowo BOS mieścił się w jednym pokoju w oficynie kamienicy na Pradze przy ul. Kowelskiej 4 m 9. Od lutego 1945 r. siedzibę miał na ul. Skolimowskiej 33. W I okresie w BOS pracowały 1422 osoby, a w wykonawstwie 9578 osób. W biurze funkcjonowało 13 wydziałów.  Nastroje w BOS były odzwierciedleniem stosunków w mieście i w kraju. Brak wynagrodzenia i braki w zaopatrzeniu zmusiły do wystąpienia Jana Zachwatowicza we wrześniu 1945 r. do ministra kultury i sztuki o jednorazową zapomogę na płaszcz, ponieważ jego płaszcz ukradziony został w czasie rewindykacyjnych wyjazdów na Śląsk. Wystąpił też jako naczelnik Wydziału Architektury Zabytkowej BOS do Ministerstwa Aprowizacji w sprawie przydzielenia palta, garnituru, butów i bielizny dla prof. Piotra Biegańskiego, który wyjeżdżał służbowo do Włoch. W Warszawie krążyła informacja, że BOS jest jedynym miejscem, gdzie pracownicy codziennie mogą zjeść ciepły posiłek. Przy rozdziale codziennych zadań w BOS stosowana była zasada, że prace inwentaryzacyjne w terenie wykonywali pracownicy, którzy mieli odpowiednie obuwie, a pozostali pracowali w biurze wykonując prace planistyczne.  Organem prasowym była „Skarpa Warszawska” (2.11.1945 – 22.09.1946), jej kontynuatorką (od 3.11.1946) „Stolica”. Liczne były inicjatywy społeczne i środowiskowe na rzecz wykonywania prac pomocniczych. Taką była działalność Towarzystwa Przyjaciół Warszawy, z którego inicjatywy w lipcu 1945 r. opracowany został plan budowli zabytkowych na terenie stolicy obejmujący 528 obiektów. Na budynkach tych umieszczono tabliczki „Miejscem opiekuje się Towarzystwo Przyjaciół Starej Warszawy”. W BOS dokonywane były liczne zmiany organizacyjne. Prof. Jan Zachwatowicz, który kierował Wydziałem Architektury Zabytkowej od początku jego utworzenia zakończył pracę na tym stanowisku na własną prośbę 1 września 1947 r. W uzasadnieniu podał potrzebę rozdzielenia na ówczesnym etapie organizacyjnym funkcji władzy konserwatorskiej I instancji od obowiązków Konserwatora Generalnego. Na prośbę kierownictwa BOS prof. Zachwatowicz uczestniczył dalej w pracach biura w charakterze członka stałego Pracowni Głównej BOS.  Proces likwidacji BOS zaczął się ustawą z 27 kwietnia 1949 r., a zakończony w 1951 r.

Wróć