Maria Stypułkowska-Chojecka „Kama”

fot. Rafał Krupa

Maria Stypułkowska urodziła się 24 września 1926 r. w Warszawie, zmarła 5 lutego 2016 r. tamże.

W 1937 r. wstąpiła do 58 Warszawskiej Żeńskiej Drużyny Harcerzy. We wrześniu 1939 roku ze swoją drużyną na Dworcu Głównym opiekowała się kobietami z dziećmi i ludźmi starszymi, którzy uciekli do Warszawy z terenów zajmowanych przez Niemców. Uczestniczyła w tajnych kompletach, potem je prowadziła, wprowadzając uczennice do konspiracji. W czasie  okupacji była czynną harcerką Szarych Szeregów, ukończyła kurs sanitarny i łączności, przeszła przeszkolenie bojowe, ukończyła Szkołę Podchorążych Piechoty „Agricola”.  Mając 17 lat została zaprzysiężona jako żołnierz AK, z przydziałem do oddziału noszącego kolejne kryptonimy „Agat”,  „Pegaz”, a potem  „Parasol”. Została łączniczką  i  wywiadowczynią. Prowadziła rozpoznania i uczestniczyła w wielu akcjach dywersyjnych i sabotażowych oraz likwidacyjnych na wysokich funkcjonariuszy gestapo i administracji niemieckiej, w akcjach bojowych: Fruhwirth, Weffels, Braun, Kutschera, Koppe, Stamm, Hahn. Ma zaliczone pełne pięć lat działalności w Ruchu Oporu. W czasie Powstania Warszawskiego przeszła szlak bojowy oddziału „Parasol”: Wola, Stare Miasto, Śródmieście, Czerniaków, Mokotów, Śródmieście, 3 razy szła kanałami przeprowadzając rannych towarzyszy broni, pełniła także funkcję sanitariuszki, założyła punkt sanitarny na Starym Mieście, który prowadziła. Była dwukrotnie ranna, kontuzjowana, zasypana gruzami na Starym Mieście.

Już w marcu 1945 r. wróciła z rodzicami do Warszawy. Za Jej pełną oddania  sanitarną działalność Towarzystwo Lekarskie Warszawskie w 2005 r. uhonorowało Ją Medalem „Godnemu Chwały”, przyznawanym szczególnie zasłużonym żołnierzom Powstańczych Służb Sanitarnych „za ich męstwo i poświęcenie”.

Po wojnie, będąc mężatką, jako Chojecka, pracowała w szkolnictwie, następnie jako redaktor w Wydawnictwach Szkolnych i Pedagogicznych. Od 1969 r. jest aktywnym członkiem Towarzystwa Przyjaciół Warszawy, bierze udział w licznych spotkaniach z uczestnikami Kursów Wiedzy o Warszawie i harcerzami, przekazując im przykłady postaw młodych ludzi z okresu okupacji hitlerowskiej, wspominając wydarzenia tamtych trudnych lat z walk harcerskich batalionów „Zośki” i „Parasola”. Dzięki Jej aktywnej działalności popularyzatorskiej pamięć okresu wojny jest żywa i nie ginie.

31 stycznia i 1 lutego od wielu lat, każdego roku, jako uczestniczka tamtych wydarzeń okupacyjnych organizowała przy kamieniu z pamiątkową tablicą w Al. Ujazdowskich uroczystości związane  z bohaterską akcją bojową żołnierzy „Parasola” na kata Warszawy Franza Kutscherę. Uczestniczyli licznie: starsi i młodsi warszawiacy, wiele pocztów sztandarowych  zgrupowań kombatanckich, harcerzy i szkół, młodzież  oraz żona ambasadora USA wraz z osobami towarzyszącymi, przedstawiciele ambasad: kanadyjskiej, węgierskiej i słowackiej, co podkreśla znaczenie międzynarodowe tych obchodów. Każde spotkanie poprzedzała krótka modlitwa księdza kapelana oraz interesująca opowieść„Kamy” przypominająca tamte tragiczne wydarzenia. Była to wspaniała, żywa lekcja historii.

Dzięki umiejętnościom organizacyjnym „Kamy” uczestnicy mogli skorzystać z bezpłatnych autokarów umożliwiających poznanie trasy związanej z tragedią uczestników tej akcji i złożyć kwiaty oraz zapalić znicze. Uroczystości rocznicowe kończyły się w Gimnazjum nr 1 w Piastowie, które nosi imię Zbigniewa Gęsickiego „Juno” — jednego z poległych uczestników akcji, mieszkańca Piastowa. Imię to zawdzięcza szkoła staraniom „Kamy”, która od lat z nią współpracowała. Wdzięczni mieszkańcy nadali „Kamie” tytuł „Honorowego Obywatela” miasta Piastowa.

Również zasługą „Kamy” jest nadanie im. Batalionu AK „Parasol” Społecznemu Liceum Ogólnokształcącemu nr 4 przy ul. Hawajskiej 14, w Warszawie w 2007 r. Została Matką Chrzestną Sztandaru tej szkoły.

15 marca 2004 r., dzieci nominowały Ją do Odznaczenia, które przyznała Jej Międzynarodowa Kapituła „Orderu Uśmiechu”. Mianowano Ją Kawalerem Orderu Uśmiechu. Jest to jedyne na świecie odznaczenie nadawane dorosłym przez dzieci za okazywane im serce, przyjaźń, dobroć i cierpliwość.

Mimo bardzo poważnych kłopotów zdrowotnych, inwalidztwa wojennego i podeszłego wieku, aktywnie uczestniczyła w licznych spotkaniach i uroczystościach patriotycznych z młodzieżą i dorosłymi, zawsze ciekawie zabierając głos i umiejętnie trafiając do serc i umysłów każdego pokolenia.

Towarzystwo Przyjaciół Warszawy jest szczególnie wdzięczne pani Marii Stypułkowskiej-Chojeckiej, która bardzo chętnie, społecznie, prowadziła ciekawe wykłady na Kursach Wiedzy o Warszawie, w 34 szkołach, i wielu innych miejscach., np.: Muzeum Niepodległości oraz w Muzeum Powstania Warszawskiego, gdzie Jej portret wita zwiedzających, a głos Jej w wielu miejscach oprowadzał po wystawie ciekawie opowiadając fakty tamtych miejsc i czasów.

Wyrazem  ogromnej  sympatii  i  szacunku  uczniów  było  zorganizowanie przez nich w 2006 r.,  z  okazji  80  urodzin, w  Muzeum  Powstania  Warszawskiego benefisu, na którym dzieci z  SP nr 33 pod kierunkiem pani G. Żebrow-skiej i p. R. Wiśniewskiego przygotowały piękny i wzruszający program  poetycko-muzyczny, a wszystkie uczestniczące  szkoły wręczyły własnoręcznie wykonane prezenty. Jubilatka także została obdarowana wielką ilością kwiatów.

Znana jest powszechnie Jej działalność kombatancka. W środowisku  żołnierzy  batalionu AK „Parasol”, była przewodniczącą Komisji Historycznej i Współpracy z Młodzieżą. Należała do Światowego Związku Żołnierzy AK. Ponadto w Stowarzyszeniu Szarych Szeregów była Przewodniczącą Rady Naczelnej, także członkiem Związku Powstańców Warszawskich. W latach 1989 — 1990 była współorganizatorką Fundacji im. gen. L. Okulickiego, gdzie założyła Specjalistyczną Przychodnię Lekarską dla weteranów wojennych, w której pracowała społecznie do roku 1999 dbając o poprawę zdrowia kombatantów. Wchodziła w skład Ogólnopolskiego Komitetu Budowy Muzeum Powstania Warszawskiego. Była członkiem Komitetu Budowy Pomnika Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej, jest współautorem jego nazwy.

Dnia 8 maja 2009 r. powołana została przez Prezydenta  m. st.  Warszawy, Panią Hannę Gronkiewicz-Waltz do Komitetu Honorowego Obchodów 65 rocznicy Powstania Warszawskiego.

Otrzymała szereg odznaczeń wojskowych:

  • Krzyż Walecznych (dwukrotnie),
  • Krzyż Partyzancki,
  • Warszawski Krzyż Powstańczy,
  • Krzyż Armii Krajowej,
  • Medal „Za Udział w Wojnie Obronnej 1939”,
  • Odznaka Pamiątkowa Zgrupowania „Radosław”,
  • Odznaka Pamiątkowa „Akcji Burza”,
  • Odznaka Pamiątkowa Szkoły Podchorążych Rezerwy Piechoty ZWZ — AK,
  • „Pro Memoria”,
  • Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari

oraz inne, jak np:

  • Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski,
  • Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski,
  • Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski,
  • Odznaka Weterana Walk o Niepodległość,
  • Medal za Warszawę 1939-1945,
  • Srebrna Odznaka Honorowa M.St. Warszawy,
  • Złota Odznaka Honorowa „Za Zasługi dla Warszawy”,
  • Odznaczenie „Za Zasługi dla Miasta Stołecznego Warszawy”,
  • Złoty Medal Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej,
  • Zasłużony Działacz Kultury,
  • Medal Komisji Edukacji Narodowej,
  • Order Uśmiechu,
  • Rozeta-Mieczami do Krzyża za Zasługi dla ZHP,
  • Złota Honorowa Odznaka Towarzystwa Przyjaciół Warszawy.

Pani Maria Stypułkowska-Chojecka brała udział w licznych audycjach telewizyjnych i radiowych, dotyczących: akcji prowadzonych przez batalion „Parasol”, udziału młodzieży w konspiracji oraz postaw młodych ludzi, udzielała także wywiadów dla prasy i innych publikacji. Jej postać i wojenna działalność jest tematem wielu publikacji historycznych.

Wróć